اقامت مالیاتی در ترکیه چیست و برای افراد حرفه‌ای چه اهمیتی دارد؟
در این یادداشت میخوانید:
اقامت مالیاتی در ترکیه چیست و برای افراد حرفه‌ای چه اهمیتی دارد؟
اقامت مالیاتی در ترکیه و اهمیت آن برای افراد حرفه‌ای
اقامت مالیاتی با اقامت مهاجرتی و مجوز کار یکسان نیست. اقامت مهاجرتی یا مجوز کار به وضعیت حضور و اجازه فعالیت فرد مربوط می‌شود، اما اقامت مالیاتی برای تعیین جایگاه شخص در چارچوب مالیات بر درآمد بررسی می‌شود. منابع این مقاله فقط معیارهای اقامت مالیاتی، برخی آثار مالیاتی حقوق کارکنان، معاهده ترکیه و کویت و اصلاحات مالیاتی سال ۲۰۲۶ را پوشش می‌دهند؛ بنابراین از این مطالب نمی‌توان درباره آثار مهاجرتی یا شرایط اخذ مجوز کار نتیجه‌گیری کرد.
برای مدیر، متخصص، مشاور یا کارمند خارجی، تعیین اقامت مالیاتی نقطه شروع تحلیل درآمدهای مرتبط با ترکیه، پرداخت حقوق و امکان بررسی معاهده مالیاتی است. در قانون مالیات بر درآمد ترکیه، اقامت مالیاتی اشخاص حقیقی بر دو مبنا تعیین می‌شود: داشتن اقامتگاه در ترکیه یا اقامت مستمر بیش از شش ماه در یک سال تقویمی.
اقامتگاه و مشمولیت کامل مالیاتی
اقامتگاه محلی است که شخص با قصد اقامت مستمر در آن سکونت دارد و یک فرد نمی‌تواند هم‌زمان بیش از یک اقامتگاه داشته باشد.
اگر اقامتگاه فرد در ترکیه باشد، او از نظر قانون در ترکیه مستقر محسوب می‌شود و برای قرار گرفتن در وضعیت مشمولیت کامل، شرط دیگری لازم نیست. این قاعده با وضعیت مهاجرتی یا داشتن مجوز کار یکی نیست و هرکدام باید در حوزه حقوقی مربوط به خود بررسی شوند.
مبنای دوم، حضور مستمر بیش از شش ماه در ترکیه طی یک سال تقویمی است. غیبت‌های موقت این مدت را قطع نمی‌کند. این معیار زمانی باید در کنار اقامتگاه و استثناهای قانونی بررسی شود، نه به‌صورت جدا از آن‌ها.
مسئولیت مالیاتی اشخاص غیرمقیم
شخص حقیقی که در ترکیه مستقر محسوب نشود، فقط بابت درآمدها و عوایدی که در ترکیه به‌دست می‌آورد، مشمول مالیات ترکیه است. ازاین‌رو، تفاوت میان مشمولیت کامل و مسئولیت مالیاتی محدود اهمیت دارد: در وضعیت نخست، تحلیل از استقرار مالیاتی فرد در ترکیه آغاز می‌شود؛ در وضعیت دوم، تمرکز بر درآمدها و عواید حاصل در ترکیه است.
برای افراد حرفه‌ای، محل سکونت، الگوی حضور، محل انجام فعالیت و ساختار پرداخت می‌توانند در بررسی پرونده مطرح باشند؛ بااین‌حال، نتیجه هر پرونده به واقعیت‌های همان فرد و همان درآمد وابسته است. صرف دریافت وجه از یک کشور یا داشتن رابطه کاری با یک شرکت، به‌تنهایی جایگزین تحلیل وضعیت اقامت مالیاتی نمی‌شود.
استثناهای مربوط به برخی خارجیان
قاعده حضور بیش از شش ماه برای همه خارجیان بدون استثنا اعمال نمی‌شود. برخی خارجیان حتی با ماندن بیش از شش ماه در ترکیه، مقیم محسوب نمی‌شوند؛ از جمله اشخاصی که برای مأموریت یا کار معین و موقت وارد کشور شده‌اند و برخی دانشمندان، متخصصان، کارکنان، خبرنگاران، دانشجویان، بیماران و افراد در استراحت یا سفر.
بنابراین، هدف و ماهیت حضور نیز در کنار مدت اقامت اهمیت دارد. یک متخصص خارجی که برای مأموریتی معین و موقت به ترکیه اعزام شده است، ممکن است در محدوده یکی از استثناهای قانونی قرار گیرد؛ اما این موضوع باید با توجه به وضعیت واقعی او ارزیابی شود.
حقوق کارکنان خارجی در شعبه ترکیه
برای کارکنان خارجی شاغل در شعبه ترکیه، وضعیت اقامت مالیاتی تنها موضوع قابل بررسی نیست. حقوقی که شعبه ترکیه بابت کار در ترکیه به کارکنان خارجی پرداخت می‌کند، طبق مقررات مربوط به حقوق و تکلیف کسر مالیات، مشمول کسر مالیات بر درآمد است.
این قاعده برای شرکت‌های بین‌المللی، مدیران منابع انسانی و کارکنانی اهمیت دارد که در ساختار شعبه ترکیه فعالیت می‌کنند. در چنین پرونده‌ای، تحلیل باید دست‌کم دو بخش جداگانه داشته باشد:
- وضعیت شخص از نظر مقیم یا غیرمقیم بودن در ترکیه؛
- ماهیت پرداخت حقوق و تکلیف شعبه ترکیه برای کسر مالیات.
این تفکیک مانع آن می‌شود که اقامت مالیاتی با تکلیف کسر مالیات از حقوق یکی تلقی شود. همچنین، صرف غیرمقیم بودن کارمند لزوماً پاسخ همه پرسش‌های مربوط به پرداخت حقوق را مشخص نمی‌کند؛ زیرا درآمد شغلی مرتبط با کار در ترکیه باید در چارچوب مقررات مربوط بررسی شود.
معاهده ترکیه و کویت در وضعیت اقامت مضاعف
در نمونه معاهده مالیات بر درآمد و ثروت ترکیه و کویت، اگر شخص طبق قوانین داخلی هر دو کشور مقیم محسوب شود، معیارهای معاهده‌ای به‌ترتیب بررسی می‌شوند: محل مسکن دائمی، مرکز منافع حیاتی، محل اقامت عادی و تابعیت.
این ترتیب برای حل وضعیت اقامت مضاعف در همان معاهده به کار می‌رود و نباید به همه معاهدات یا همه اشخاص تعمیم داده شود. وجود رابطه کاری با کویت یا ترکیه نیز به‌تنهایی نتیجه معاهده‌ای مشخصی ایجاد نمی‌کند.
در همین نمونه ترکیه و کویت، حق مالیات‌ستانی کویت نسبت به حقوق کارشناس مقیم کویت که در ترکیه کار می‌کند، به تحقق هم‌زمان سه شرط وابسته است: حضور شخص در ترکیه حداکثر ۱۸۳ روز در سال تقویمی، پرداخت حقوق از سوی کارفرمای غیرمقیم ترکیه و پرداخت نشدن هزینه حقوق از محل ثابت کارفرما در ترکیه.
این نتیجه فقط به معاهده ترکیه و کویت و شرایط همان پرونده محدود است. از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که حقوق هر فرد خارجی یا هر فرد ایرانی خودکار فقط در کشور محل اقامت او مشمول مالیات است یا هر موردی به‌طور عمومی از مالیات مضاعف جلوگیری می‌کند.
اصلاحات مالیاتی سال ۲۰۲۶ برای افراد واجد شرایط
بسته اصلاحی سال ۲۰۲۶ با هدف جذب شرکت‌های بین‌المللی، سرمایه خارجی، کارکردهای جهانی کسب‌وکار و متخصصان واجد شرایط معرفی شده است. بر اساس قانون شماره ۷۵۸۲، برای افراد واجد شرایطی که به ترکیه منتقل شوند و مقیم مالیاتی شوند، معافیت ۲۰ساله مالیات بر درآمد نسبت به درآمدها و عواید با منشأ خارجی پیش‌بینی شده است.
این معافیت عمومی نیست. متن مربوط به افراد واجد شرایطی است که به ترکیه منتقل شده و مقیم مالیاتی می‌شوند و دامنه آن به درآمد و عواید با منشأ خارجی محدود شده است؛ بنابراین برای همه افراد یا همه ایرانیان به‌صورت خودکار قابل اعمال نیست.
بخش قابل‌توجهی از اصلاحات پس از انتشار قانون شماره ۷۵۸۲ در روزنامه رسمی شماره ۳۳۲۷۰ در تاریخ ۴ ژوئن ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا شد. بااین‌حال، واجد شرایط بودن، انتقال به ترکیه، مقیم مالیاتی شدن و منشأ خارجی درآمد باید جداگانه بررسی شوند.
چارچوب عملی بررسی برای افراد حرفه‌ای
افراد حرفه‌ای می‌توانند بررسی وضعیت خود را در چند مرحله تفکیک کنند:
- اقامتگاه و قصد اقامت مستمر در ترکیه را بررسی کنند.
- مدت و الگوی حضور خود را در چارچوب سال تقویمی ارزیابی کنند.
- هدف مأموریت یا کار خود را با استثناهای قانونی مربوط به برخی خارجیان مقایسه کنند.
- نوع درآمد، محل انجام کار و ساختار پرداخت را مشخص کنند.
- در صورت وجود ارتباط با کویت، فقط معاهده ترکیه و کویت و شرایط واقعی همان پرونده را بررسی کنند.
- در صورت اتکا به اصلاحات ۲۰۲۶، واجد شرایط بودن و منشأ خارجی درآمد را جداگانه ارزیابی کنند.
این فهرست، چارچوب تحلیلی است و نتیجه نهایی هر پرونده به وضعیت واقعی شخص، درآمد و اسناد مربوط بستگی دارد.
جمع‌بندی
اقامت مالیاتی در ترکیه از اقامت مهاجرتی و مجوز کار جداست و بر اساس اقامتگاه یا حضور مستمر بیش از شش ماه، با توجه به استثناهای قانونی، بررسی می‌شود. اشخاص غیرمقیم فقط نسبت به درآمدها و عواید حاصل در ترکیه مسئولیت مالیاتی دارند، درحالی‌که حقوق پرداختی شعبه ترکیه به کارکنان خارجی می‌تواند مشمول کسر مالیات بر درآمد باشد. معاهده ترکیه و کویت و معافیت مشروط سال ۲۰۲۶ نیز فقط در محدوده شرایط و اشخاصی قابل بررسی هستند که در منابع مربوط مشخص شده‌اند.
پرسش‌های متداول
آیا اقامت مالیاتی همان مجوز کار در ترکیه است؟
خیر. اقامت مالیاتی برای تعیین جایگاه فرد در مالیات بر درآمد بررسی می‌شود، اما این مقاله درباره آثار مهاجرتی یا شرایط مجوز کار نتیجه‌گیری نمی‌کند.
آیا غیرمقیم بودن کارمند خارجی، پرداخت حقوق را از کسر مالیات خارج می‌کند؟
خیر. حقوق پرداختی از شعبه ترکیه بابت کار در ترکیه، طبق مقررات مربوط، مشمول کسر مالیات بر درآمد است.
آیا معاهده ترکیه و کویت برای همه اتباع خارجی قابل استفاده است؟
خیر. نتیجه بیان‌شده به معاهده ترکیه و کویت و شرایط همان پرونده محدود است و به همه اتباع یا همه وضعیت‌های کاری تعمیم داده نمی‌شود.
آیا معافیت سال ۲۰۲۶ برای همه ایرانیان برقرار است؟
خیر. این معافیت برای افراد واجد شرایطی مطرح شده است که به ترکیه منتقل شده و مقیم مالیاتی شوند و درآمد یا عواید مورد نظر منشأ خارجی داشته باشد.
منابع و مراجع
آیا این مسیر با شرایط حرفه‌ای شما هم‌خوانی دارد؟
اگر سابقه کاری، تخصص، سمت مدیریتی یا کسب‌وکار دارید و می‌خواهید بدانید کدام مسیر فعالیت حرفه‌ای در ترکیه برای شرایط شما ارزش بررسی دارد، ارزیابی اولیه را شروع کنید.
این ارزیابی اولیه است و به معنای تضمین پذیرش یا صدور مجوز نیست.
