همکاری شرکت‌ها با دانشگاه‌های ترکیه؛ مدل‌های تحقیق، جذب نیرو و توسعه محصول

همکاری شرکت‌ها با دانشگاه‌های ترکیه می‌تواند از مسیرهای متفاوتی مانند فعالیت تحقیق‌وتوسعه، طراحی محصول، جذب متخصصان فناوری، به‌کارگیری دانشجویان خارجی و همکاری با اعضای هیئت علمی خارجی شکل بگیرد. با این حال، هر مسیر از نظر مجوز کار، معیارهای ارزیابی کارفرما و وضعیت اقامت ترکیه نیروی خارجی قواعد خاص خود را دارد.

برای شرکت‌هایی که قصد دارند میان دانشگاه، مرکز تحقیق‌وتوسعه و تیم تجاری خود ارتباط ایجاد کنند، تشخیص دقیق عنوان شغلی فرد، ماهیت فعالیت شرکت، نوع مؤسسه آموزشی و وضعیت اقامت ترکیهی متقاضی اهمیت عملی دارد. یک پژوهشگر شاغل در مرکز تحقیق‌وتوسعه، یک توسعه‌دهنده نرم‌افزار، یک عضو هیئت علمی خارجی و یک دانشجوی بین‌المللی ممکن است همگی در یک پروژه مشترک حضور داشته باشند، اما مسیر قانونی اشتغال آن‌ها یکسان نیست.

مدل تحقیق‌وتوسعه و طراحی در شرکت‌های دارای گواهی

شرکت‌هایی که دارای گواهی مرکز تحقیق‌وتوسعه یا مرکز طراحی هستند، در صورت به‌کارگیری اتباع خارجی به‌عنوان کارکنان تحقیق‌وتوسعه، نوآوری یا طراحی، به نظر مثبت وزارت صنعت و فناوری نیاز دارند و معیارهای اشتغال و کفایت مالی درباره آنان اعمال نمی‌شود.

این وضعیت می‌تواند برای پروژه‌هایی مناسب باشد که در آن‌ها شرکت با دانشگاه‌های ترکیه در حوزه‌هایی مانند توسعه فناوری، طراحی صنعتی، نمونه‌سازی، نوآوری محصول یا تجاری‌سازی نتایج پژوهشی همکاری می‌کند. در چنین ساختاری، نقش فرد خارجی باید با عنوان‌های مرتبط با تحقیق‌وتوسعه، نوآوری یا طراحی انطباق داشته باشد تا در محدوده این مقرره ارزیابی شود.

در درخواست‌های مجوز کار مربوط به این دسته از کارکنان نیز معیارهای اشتغال و کفایت مالی اعمال نمی‌شود.

از منظر عملی، این مدل به شرکت اجازه می‌دهد همکاری دانشگاه و شرکت در ترکیه را صرفاً به یک قرارداد پژوهشی محدود نکند و در صورت نیاز، نیروی خارجی متخصص را نیز در ساختار اجرایی پروژه وارد کند. با این حال، ماهیت مرکز دارای گواهی و عنوان واقعی وظایف فرد در این نوع همکاری اهمیت دارد.

استخدام متخصصان فناوری و مشاغل تخصصی

استخدام متخصص فناوری در ترکیه برای شرکت‌هایی که در توسعه نرم‌افزار، امنیت سایبری، زیرساخت شبکه، داده، معماری سازمانی یا خدمات دیجیتال فعالیت دارند، می‌تواند تابع قواعد متفاوتی از استخدام عمومی اتباع خارجی باشد.

برای مشاغل پیشرفته فناوری، در صورت تأیید اداره کل، معیارهای عمومی ارزیابی ممکن است به‌طور جزئی یا کامل اعمال نشوند.

این قاعده به شرکت‌ها امکان می‌دهد در پروژه‌های فناورانه‌ای که به مهارت‌های تخصصی نیاز دارند، وضعیت استخدام نیروی خارجی را بر مبنای ماهیت پیشرفته شغل نیز ارزیابی کنند. با این حال، عبارت «ممکن است» نشان می‌دهد که کنارگذاشتن معیارها در این حوزه خودکار و بدون ارزیابی نیست.

در شرکت‌های فعال در بخش فناوری اطلاعات، برای برخی مشاغل تخصصی از جمله توسعه نرم‌افزار، پایگاه داده، نرم‌افزار موبایل، شبکه و امنیت سیستم و معماری سازمانی، معیارهای اشتغال و کفایت مالی اعمال نمی‌شود.

این معافیت برای شرکت‌های فناوری اطلاعات می‌تواند در همکاری‌های دانشگاهی مرتبط با مهندسی نرم‌افزار، علوم داده، امنیت اطلاعات و طراحی سامانه‌ها اهمیت ویژه داشته باشد؛ زیرا شرکت ممکن است نیروی متخصص خارجی را برای توسعه یک محصول یا اجرای بخشی از پروژه پژوهشی جذب کند.

در شرکت‌های خارج از بخش فناوری اطلاعات، معافیت از معیارهای اشتغال و کفایت مالی برای مشاغل تخصصی مشخص، حداکثر به دو تبعه خارجی محدود است.

بنابراین، شرکتی که فعالیت اصلی آن فناوری اطلاعات نیست اما برای یک پروژه نوآورانه به متخصص خارجی نیاز دارد، باید سقف مقرر برای این نوع معافیت را در طراحی تیم خود در نظر بگیرد.

همکاری آموزشی و جذب اعضای هیئت علمی خارجی

همکاری شرکت‌ها با دانشگاه‌های ترکیه گاهی در قالب پروژه مشترک، آموزش تخصصی، انتقال دانش، ایجاد آزمایشگاه، طراحی برنامه مهارتی یا حضور استادان و پژوهشگران خارجی در فعالیت‌های آموزشی و علمی انجام می‌شود. در این موارد، موقعیت فرد در مؤسسه آموزشی و ماهیت وظیفه او در ارزیابی مجوز کار اهمیت دارد.

برای اتباع خارجی که در مؤسسات آموزشی در مشاغل و وظایف نیازمند صلاحیت حرفه‌ای کار می‌کنند، دریافت پیش‌مجوز از وزارت آموزش ملی یا شورای آموزش عالی الزامی است.

این پیش‌مجوز در همکاری‌هایی اهمیت پیدا می‌کند که فرد خارجی قرار است در دانشگاه، مؤسسه آموزشی یا ساختار وابسته به آن وظیفه‌ای حرفه‌ای و آموزشی بر عهده بگیرد. بنابراین، شرکت‌ها باید میان نقش صنعتی فرد در شرکت و نقش آموزشی یا دانشگاهی او تمایز روشن ایجاد کنند.

برای اعضای هیئت علمی خارجی که شورای آموزش عالی برای آنان پیش‌مجوز صادر کرده است، معیارهای ارزیابی مقرر در بندهای سوم و چهارم ماده ۸ قانون نیروی کار بین‌المللی اعمال نمی‌شود.

این قاعده می‌تواند برای دانشگاه‌ها و شرکت‌هایی که می‌خواهند از دانش تخصصی اعضای هیئت علمی خارجی در پروژه‌های مشترک بهره ببرند، اهمیت داشته باشد؛ زیرا وضعیت عضو هیئت علمی دارای پیش‌مجوز با استخدام عمومی نیروی خارجی یکسان ارزیابی نمی‌شود.

شرایط کار دانشجویان خارجی در شرکت‌ها

دانشجویان خارجی می‌توانند بخشی از ظرفیت همکاری دانشگاه و شرکت در ترکیه باشند؛ به‌ویژه زمانی که شرکت به دنبال کارآموزی، اشتغال پاره‌وقت، پروژه‌های دانشجویی یا جذب تدریجی نیروی متخصص است. با این حال، امکان کار دانشجو وابسته به مقطع تحصیلی، نوع آموزش و دریافت مجوز کار است.

دانشجویان خارجی ثبت‌نام‌شده در برنامه‌های آموزش حضوری مؤسسات آموزش عالی می‌توانند با دریافت مجوز کار، کار کنند.

دانشجویان خارجی مقاطع کاردانی و کارشناسی پس از پایان سال نخست تحصیل می‌توانند برای مجوز کار درخواست دهند و مطابق قانون کار، به‌صورت پاره‌وقت کار کنند.

این محدودیت زمانی برای دانشجویان کاردانی و کارشناسی اهمیت دارد؛ زیرا پیش از تکمیل سال نخست تحصیل، آنان نمی‌توانند بر اساس این مقرره برای مجوز کار درخواست دهند.

در نتیجه، شرکتی که قصد دارد دانشجوی خارجی را در قالب همکاری پروژه‌ای یا اشتغال پاره‌وقت جذب کند، باید علاوه بر مهارت فرد، مقطع تحصیلی و زمان سپری‌شده از آغاز تحصیل او را نیز بررسی کند. این موضوع به‌ویژه در برنامه‌های مشترک دانشگاه و شرکت، شتاب‌دهنده‌ها و پروژه‌های توسعه محصول کاربرد دارد.

درخواست مجوز کار دانشجویان خارجی نیز از طریق سامانه e-İzin انجام می‌شود.

قواعد عمومی استخدام اتباع خارجی در شرکت‌های مشمول نظام ترازنامه

در شرکت‌ها و واحدهای مشمول نظام ترازنامه، استخدام نیروی خارجی در ترکیه ممکن است با معیارهای اشتغال و مالی مرتبط باشد. این قواعد باید جدا از معافیت‌های خاص مربوط به مراکز تحقیق‌وتوسعه، فناوری اطلاعات، مشاغل تخصصی یا اعضای هیئت علمی بررسی شوند.

در واحدهای مشمول نظام ترازنامه، اصل بر استخدام حداقل پنج شهروند ترکیه برای هر تبعه خارجیِ مورد درخواست است.

برای واحدی که فروش خالص سال قبل آن دست‌کم ۵۰ میلیون لیر باشد، در ارزیابی درخواست‌های حداکثر پنج تبعه خارجی، معیار اشتغال اعمال نمی‌شود.

این استثنا فقط به واحدی مربوط است که شرط فروش خالص سال قبل را داشته باشد و فقط در محدوده ارزیابی درخواست‌های حداکثر پنج تبعه خارجی مطرح می‌شود. بنابراین، شرکت نباید این قاعده را به استخدام تعداد نامحدود نیروی خارجی یا همه وضعیت‌های استخدامی تعمیم دهد.

در شرکت مشمول ترازنامه که در سال جاری تأسیس شده و هنوز صورت‌های مالی پایان سال ندارد، سرمایه پرداخت‌شده باید حداقل ۵۰۰ هزار لیر باشد.

برای شرکت‌های تازه‌تأسیس فعال در همکاری‌های فناورانه یا دانشگاهی، این موضوع می‌تواند در انتخاب ساختار سرمایه و زمان‌بندی جذب نیروی خارجی اثرگذار باشد.

مسیر درخواست مجوز کار و ارتباط آن با اقامت ترکیه

درخواست‌های مجوز کار از داخل ترکیه از طریق سامانه e-İzin انجام می‌شود.

برای درخواست مجوز کار از داخل ترکیه، متقاضی خارجی باید اقامت ترکیه‌نامه‌ای با حداقل شش ماه اعتبار داشته باشد.

این شرط نشان می‌دهد که مسیر درخواست داخلی مجوز کار، با وضعیت اقامت ترکیه متقاضی ارتباط مستقیم دارد. شرکت یا دانشگاهی که قصد دارد فرد خارجی حاضر در ترکیه را جذب کند، باید پیش از شروع فرایند، مدت اعتبار اقامت ترکیه‌نامه او را در نظر بگیرد.

مجوز کار یا معافیت از مجوز کار تا زمانی که معتبر باشد، جایگزین اجازه اقامت ترکیه است و پایان مجوز کار هم‌زمان پایان حق اقامت ترکیه محسوب می‌شود.

این ارتباط میان مجوز کار و اقامت ترکیه، در برنامه‌ریزی برای ادامه همکاری، تمدید قرارداد و زمان‌بندی پروژه‌های دانشگاهی و شرکتی اهمیت دارد. شرکت‌ها و متقاضیان باید وضعیت مجوز و اقامت ترکیه را هم‌زمان پیگیری کنند.

جمع‌بندی

همکاری شرکت‌ها با دانشگاه‌های ترکیه می‌تواند از استخدام پژوهشگر در مرکز تحقیق‌وتوسعه تا جذب متخصص فناوری، عضو هیئت علمی خارجی و دانشجوی بین‌المللی گسترش یابد. انتخاب مسیر درست، به نوع شرکت، عنوان شغلی، وضعیت تحصیلی فرد، پیش‌مجوزهای لازم و شرایط مجوز کار بستگی دارد.

پرسش‌های متداول

آیا سال اول برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی هم شرط است؟

محدودیت پایان سال نخست تحصیل و الزام کار پاره‌وقت برای دانشجویان کاردانی و کارشناسی ذکر شده است و برای دانشجویان تحصیلات تکمیلیِ آموزش حضوری اعمال نمی‌شود.

مجوز کار فرد تحت حمایت موقت جایگزین اقامت ترکیه است؟

مجوز کار به‌طور عمومی جایگزین اقامت ترکیه است، اما مجوزهای کار صادرشده برای متقاضیان حمایت بین‌المللی، پناهندگان مشروط و افراد تحت حمایت موقت جایگزین اقامت ترکیه نیست.

ثبت نشانی پس از ورود چه زمانی انجام می‌شود؟

اتباع خارجی که با مجوز کار وارد ترکیه می‌شوند باید حداکثر ظرف ۲۰ روز کاری از تاریخ ورود، برای ثبت در سامانه ثبت نشانی به اداره مهاجرت استانی مراجعه کنند.